25 lat IAPLC: trendy, mistrzowie i Polacy w największym konkursie aquascapingowym

W 2001 roku Takashi Amano i firma Aqua Design Amano zaprosili akwarystów z całego świata do pierwszej edycji International Aquatic Plants Layout Contest. Przyszło 557 zdjęć z 19 krajów. Dwadzieścia pięć lat później IAPLC jest największym i najbardziej prestiżowym konkursem aquascapingowym na świecie – co roku startuje w nim od półtora do ponad dwóch i pół tysiąca prac z blisko 80 krajów.

Zebraliśmy wyniki IAPLC z lat 2001–2026: listę wszystkich zwycięzców Grand Prix, czołówki pierwszych edycji, statystyki zgłoszeń, pełne rankingi z lat 2011–2026 (rok 2018 odczytaliśmy z archiwalnego skanu), a do tego nasze własne relacje sprzed lat i hasło z naszej encyklopedii. Oto, co z nich wynika – o trendach, o mistrzach i o Polakach.

Frekwencja: od 557 prac do rekordu i z powrotem

Konkurs rósł niemal nieprzerwanie przez pierwsze piętnaście lat. Rekordy padały w 2015 roku (2545 prac) i w pandemicznym 2021 (2617 prac z 84 krajów – zamknięci w domach akwaryści mieli wreszcie czas na wymarzone zbiorniki). Od tamtej pory liczba zgłoszeń wyraźnie spada i w ostatnich trzech latach ustabilizowała się na poziomie około 1450–1550 prac.

Spadek nie oznacza jednak, że konkurs słabnie. Rośnie poziom: dziś, żeby wejść do pierwszej setki, trzeba przygotować pracę, która jeszcze dekadę temu walczyłaby o nagrody. Ubywa przypadkowych zgłoszeń, zostają ci, którzy przygotowują się do konkursu miesiącami.

Kto wysyła prace

Od 2009 roku organizatorzy publikują liczbę zgłoszeń z każdego kraju. Japonia co roku przysyła 25–33% wszystkich prac – od 443 do 706. Chiny rosły szybciej niż ktokolwiek inny: od 148 prac w 2009 roku do 534 w 2016. Potem nastąpił gwałtowny spadek, do 93 prac w 2025 roku. Ten spadek odpowiada za dużą część ogólnego spadku frekwencji. Indie miały swój szczyt w 2015 roku (354 prace). W Europie od 2020 roku prowadzą Niemcy (około 90 prac rocznie), a za nimi Austria. Wcześniej, w latach 2015–2019, prowadziła Hiszpania.

Mapa zwycięzców: z Japonii do Azji Południowo-Wschodniej

Pierwsze trzy edycje wygrali Japończycy. Potem Grand Prix wędrowało przez Koreę, Tajwan i Hongkong, a od 2009 roku na dobre rozgościło się w Azji Południowo-Wschodniej: Wietnam wygrywał trzykrotnie, Malezja – aż cztery razy. Europa ma na koncie tylko dwa zwycięstwa: Pavla Bautina z Rosji (2010) i Grégoire'a Wolinskiego z Francji (2014).

Bilans Grand Prix według krajów: Japonia 6, Malezja 4, Wietnam 3, Chiny 3, Tajwan 2, Hongkong 2, Korea Płd. 1, Rosja 1, Francja 1, Indonezja 1, Filipiny 1, Brazylia 1.

Ciekawy paradoks: Japonia wysyła co roku najwięcej prac – około jednej trzeciej wszystkich zgłoszeń – ale od 2018 roku nie wygrała ani razu. W ostatnich latach o zwycięstwa walczą przede wszystkim Chiny, Wietnam i Malezja, a coraz śmielej Brazylia i Japonia wracająca do czołówki z nowym pokoleniem (Katsuki Tanaka, Takashi Hosoda).

Czy śmierć Takashiego Amano zmieniła konkurs?

Takashi Amano, twórca stylu Nature Aquarium i pomysłodawca IAPLC, zmarł 4 sierpnia 2015 roku. Edycja 2015 zakończyła przyjmowanie zgłoszeń jeszcze za jego życia – 31 maja – i była rekordowa: 2545 prac. W kolejnych czterech latach frekwencja spadała rok po roku: 2334 (2016), 2056 (2017), 1977 (2018) i 1867 (2019) – łącznie o ponad jedną czwartą.

Śmierć Amano była dla środowiska ogromnym ciosem i zbieżność w czasie jest wyraźna. Trudno jednak przypisać cały spadek tylko jej. W tym samym czasie rosła konkurencja – w 2015 roku wystartował konkurs ISTA z bardzo wysokimi nagrodami – a w 2017 roku wyraźnie mniej prac przysłały Chiny (ok. 100 mniej) i Indie (ok. 90 mniej). Od 2018 roku organizatorzy zaostrzyli też walkę z podwójnymi zgłoszeniami. Najlepszym dowodem, że IAPLC nie stracił znaczenia, jest pandemiczny rekord z 2021 roku – 2617 prac.

Dyskwalifikacje

Regulamin IAPLC jest surowy: jeden autor może zgłosić tylko jedną pracę, zdjęcie nie może być retuszowane ani przycinane, tego samego akwarium nie wolno zgłaszać do innych konkursów ani publikować przed oficjalną prezentacją wyników.

• 2013 – po raz pierwszy na dużą skalę: zdyskwalifikowano prace z miejsc 27, 29, 114, 130 i 708, bo ich zdjęcia ukazały się wcześniej w tajlandzkim magazynie. Kilka tygodni później z 31. miejsca usunięto pracę Mustafy Sezgena, zgłaszaną już we wcześniejszej edycji. Miejsca zdyskwalifikowanych prac pozostały w rankingu puste. W poprawionej wersji rankingu z października 2013 r. (mamy w archiwum obie wersje) brakuje też trzech prac Ranran Rahayu z Indonezji, z miejsc 372, 430 i 498. Łącznie z rankingu usunięto więc 9 z 2164 prac; numeracja została bez zmian.
• 2025 i 2026 – oficjalne rankingi wprost informują o pustych miejscach („vacant numbers”). W 2025 roku było ich 16, m.in. 484. i 934., a pozostałe w dalszej części listy. W 2026 roku pustą pozycją jest 61. miejsce. Organizatorzy nie podają powodów, ale puste miejsca oznaczają prace usunięte z rankingu.
• 2018 – ADA ogłosiła dyskwalifikację wielu prac zgłoszonych jednocześnie do innych konkursów, organizowanych głównie w Chinach i na Tajwanie, i doprecyzowała zasady: za to samo zgłoszenie uznaje się również lekko zmienioną aranżację czy inne ujęcie tego samego akwarium.

Brazylia – mocna drużyna z małą liczbą prac

Brazylia wysyła co roku 25–50 prac (w 2013 roku – 73), czyli podobnie jak Polska. Różnica jest w skuteczności: brazylijscy aquascaperzy co roku umieszczają w pierwszej setce od kilku do kilkunastu prac – 14 w 2016 roku – a w pierwszej 27 bywało ich nawet 5–6 (2013, 2022). Szczytem było Grand Prix Luisa Carlosa Galarragi w 2024 roku. Brazylijskie prace często wyróżniają się dynamicznym hardscape'em z kamieni i korzeni oraz bujnymi, kolorowymi nasadzeniami.

Mistrzowie i ich drogi

Ranking z jednego roku mówi niewiele. Ciekawie robi się, gdy prześledzić starty tych samych autorów przez lata – widać wtedy, ile pracy kosztuje dojście na szczyt i jak trudno się na nim utrzymać.

• Josh Sim to jedyny trzykrotny zwycięzca w historii konkursu (2017, 2019, 2025). Pomiędzy zwycięstwami też nie schodził z podium i pierwszej dziesiątki.
• Takayuki Fukada przez dekadę był synonimem perfekcji: 2. miejsce w 2013, dwa Grand Prix z rzędu (2015, 2016), potem 3. i 2. miejsce. W 2026 roku jego praca zajęła dopiero 223. pozycję – pokazuje to, jak bardzo zmieniły się gusta jury i jak mocna jest dziś konkurencja.
• Luis Carlos Galarraga z Brazylii to wzór konsekwencji: przez piętnaście lat niemal zawsze w pierwszej pięćdziesiątce, aż w 2024 roku sięgnął po Grand Prix.
• Masashi Ono to postać z pierwszych lat konkursu: 9. miejsce w premierowej edycji 2001, a w 2002 i 2004 roku – 2. miejsce na świecie. Startuje do dziś i jest w rankingu w każdej edycji, którą mogliśmy sprawdzić, najczęściej w okolicach pierwszej setki. Tak długiej i regularnej obecności w IAPLC nie ma prawie nikt.
• Nowa fala: Ha Le Trinh (221. miejsce w 2019, 2. w 2026), Takashi Hosoda (368. → 3.) i Chuanwei Yu (222. w 2023, Grand Prix 2026). Droga od trzeciej setki do podium zajmuje dziś zwykle kilka lat.

Polska drużyna

W dwóch pierwszych edycjach (2001–2002) nie startował jeszcze żaden Polak. Potem polska drużyna szybko urosła i dziś należy do najaktywniejszych w Europie. Najwięcej prac wysłaliśmy w 2010 roku – 88, 7. wynik na świecie, według oficjalnej statystyki zgłoszeń. Rok wcześniej było ich 53, a w 2012 – 58. W latach 2009–2013 Polska wysyłała najwięcej prac ze wszystkich krajów Europy. Potem było to zwykle 31–43 prace, a ostatnio 18–30. W 2023 i 2024 roku byliśmy trzecim krajem Europy pod względem liczby zgłoszeń, za Niemcami i Austrią. Mniej zgłoszeń nie musi jednak oznaczać słabszej drużyny – w 2024 roku Polska miała 6. najlepszą medianę miejsc wśród 27 krajów, które wystawiły co najmniej 10 prac.

Najlepsze polskie miejsce w poszczególnych latach (im dłuższy pasek, tym wyżej):

Najlepszy polski wynik w historii konkursu to 9. miejsce Bartłomieja Lipczyńskiego w 2003 roku – w czasach, gdy w pierwszej dziesiątce dominowali Japończycy. Lipczyński nigdy później nie wrócił do pierwszej setki, ale jego wynik otworzył drogę następnym. W 2009 roku – przy 53 polskich pracach – aż pięciu Polaków znalazło się w pierwszej setce: Szymon Fiedorowicz (23.) i Artur Frankowski (25.) w nagradzanej TOP 27, a dalej Radosław Baszak (61.), Piotr Bęczyński (72.) i Adam Paszczela (100.). W latach 2010–2014 Polska była najlepszym krajem Europy pod względem liczby miejsc w pierwszej trzydziestce. W nowszych latach najbliżej czołówki był Adam Paszczela – 13. miejsce w 2019 roku. Bardzo dobre były też lata 2012 (Piotr Dymowski 20., Piotr Bęczyński 24. – czterech Polaków w pierwszej setce) i 2020 (Adam Paszczela 21., Michał Adamek 54., Łukasz Ciszkowski 93.).

Te same nazwiska

Przeglądając rankingi łatwo zauważyć, że polska scena to w dużej mierze stała ekipa. Rekordzistą jest Adam Paszczela – już w 2015 roku miał na koncie 13 startów, a później dołożył kolejne, w tym najlepsze polskie miejsca z lat 2019–2020. Marcin Zając – pięciokrotny mistrz Polish Aquascaping Contest – startuje regularnie od 2016 roku i co najmniej trzy razy był najlepszym z Polaków. Marcin Biedal przeszedł drogę od 1056. miejsca (2021) do 49. (2025). W analizowanych latach Adam Golik startował co najmniej 13 razy, Andrzej Nowakowski i Sławomir Gołąb – po 8. Powtarzają się też nazwiska: w rankingach spotykamy po kilka osób o nazwiskach Paszczela, Golik, Kościółek, Salawa czy Dymowski.

Kobiety na czele

Rok 2026 przyniósł coś nowego: dwie najlepsze polskie prace są autorstwa kobiet – Nelly Eechout Jabłońska (46.) i Agnieszka Schoeneck (66.). Polki pojawiały się w rankingach już wcześniej (m.in. Iwona Paszczela, Marzena Płachno, Emilia Kaszewska), ale jeszcze nigdy na samej górze polskiej listy.

Wnioski

• IAPLC jest mniejszy niż w rekordowych latach, ale trudniejszy niż kiedykolwiek.
• Centrum aquascapingu przesunęło się do Azji Południowo-Wschodniej i Chin, a do czołówki wraca nowe pokolenie Japończyków.
• Na sukces pracuje się latami – prawie wszyscy zwycięzcy ostatnich lat zaczynali w trzeciej, czwartej setce.
• Polska ma mniejszą, ale równą i coraz lepiej zorganizowaną drużynę – i pierwszy raz dwie Polki na czele.

Na koniec – osobiście

Pisząc to podsumowanie, przejrzałem też własne wyniki: 2014: 202. · 2015: 291. · 2016: 192. · 2017: 341. · 2018: 434. · 2019: 355.. Za każdą z tych liczb stoją miesiące pracy – szkice, szukanie korzeni i kamieni, przycinanie roślin o północy i ten jeden dzień, kiedy wszystko wreszcie wygląda tak, jak powinno, a aparat stoi już na statywie.

Od kilkunastu lat zakładam i serwisuję akwaria innym – i bardzo to lubię. Ale przeglądając te rankingi złapałem się na tym, że coraz bardziej tęsknię za tym dreszczykiem: za własnym zbiornikiem, nad którym myśli się przy każdej okazji, i za kopertą z wynikami. Paradoks jest taki, że w domu nie mam dziś ani jednego akwarium.

Może czas to zmienić. Jeśli w przyszłorocznym rankingu IAPLC znajdziecie moje nazwisko – będziecie wiedzieć, od czego się zaczęło.

Więcej relacji z konkursów: archiwum konkursów aquascapingowych.

Źródła: oficjalne rankingi i zestawienia na iaplc.com (lista zwycięzców Grand Prix, rankingi 2011–2026), hasło IAPLC w naszej encyklopedii, wątki o wynikach na forum roslinyakwariowe.pl (2009), zestawienia TOP 27 i statystyki zgłoszeń z poszczególnych krajów (2009–2025) w archiwum Aquarium Libraries, komunikat ADA z grudnia 2018 r., chronologia ADA z katalogu na 20-lecie firmy (2012), dwie wersje rankingu 2013 (sierpień i październik), nasze relacje z lat 2012–2018. Pełne rankingi z lat 2001–2008 nie były publikowane, a te z lat 2009–2010 i 2018 istnieją tylko jako skany – dla tych lat znamy czołówkę i wybrane polskie wyniki. Rankingi z lat 2012–2017 zapisują część japońskich i chińskich nazwisk w alfabecie oryginalnym, dlatego niektóre ścieżki karier mają luki. Miejsca Polaków podajemy według oficjalnych rankingów.